Tik om te zoeken

Schrijver Michael Leendertse over Rampvlucht: ‘Fouten durven toegeven, daar is Den Haag niet zo goed in’

Video

Schrijver Michael Leendertse over Rampvlucht: ‘Fouten durven toegeven, daar is Den Haag niet zo goed in’

Ook al was hij pas 10, de beelden van de Bijlmervliegramp op 4 oktober 1992 staan scenarioschrijver Michael Leendertse nog scherp op het netvlies. Hij schreef er de aangrijpende dramaserie Rampvlucht over, als onderdeel van een breder multimediaal project dat KRO-NCRV vanaf 29 september uitbrengt met een podcast, een digitale reconstructie en een documentaire. Leendertse: “Er is ontzettend veel te leren van deze ramp. Over 30 jaar praten we er nog over”.

Rampvlucht is een dagelijkse complotthriller in vijf afleveringen over de Bijlmerramp, het meest controversiële vliegtuigongeluk uit de vorige eeuw. In de serie gaan twee journalisten in het diepste geheim op zoek naar de waarheid rondom deze ramp met een Boeing 747 van El Al. Tijdens het Nederlands Film Festival is de dramaserie al onderscheiden met een Gouden Kalf in de categorie Beste dramaserie.

Brandende flats, wanhopige mensen

Scenarioschrijver Michael Leendertse werkte ruim tien jaar aan de invalshoek van de serie: “Ik zie de beelden op tv nog in mijn herinnering. Brandende flats, wanhopige mensen. Ik denk dat iedereen die dit drama heeft meegemaakt nog wel weet waar ‘ie op dat moment was. Ik zie ook het beeld van mijn moeder die een tante in Amsterdam belde om te vragen of zij oké was, want niet iedereen wist precies waar het toestel was neergekomen. Dat maakte op mij veel indruk. In de jaren daarna ben ik het, net als veel andere mensen, een beetje uit het oog verloren. Het was een verschrikkelijke gebeurtenis en je hoorde wel iets over mannen in witte pakken en een zwarte doos, maar dat was het wel zo’n beetje, zeker voor mijn generatie.”

In de ban van de nasleep

“Toen ik op de Filmacademie de studie scenarioschrijven volgde, gingen we een keer met een groepje studenten naar de Bijlmer om er inspiratie op te doen. Terwijl ik daar bij het Groeiend Monument stond ter nagedachtenis aan de ramp, bedacht ik me dat nog niemand hierover een gedramatiseerde serie had geschreven. Natuurlijk zijn er wel documentaires en zelfs een televisiefilm over de ramp gemaakt, maar ik raakte vooral in de ban van de nasleep ervan. Wat gaf aanleiding tot de onrust over zieke bewoners, wat gebeurde er rond de parlementaire enquête in 1999? Hoe meer ik er over las, hoe gekker ik het vond dat niemand er eerder iets mee had gedaan in de vorm van een journalistieke dramaserie.”

In potentie een peperdure serie

Tussen zijn ingeving bij het Bijlmermonument en het daadwerkelijk schrijven van Rampvlucht zat nog een lange periode: “Ik ben aan de Filmacademie afgestudeerd op een plan voor deze serie, maar kreeg al snel te horen dat ik nog te weinig ervaring had om dit idee van de grond te tillen. Er werd gezegd: dit is in potentie een peperdure serie, dus ga eerst maar eens wat andere dingen doen. Dat werden projecten als Van God Los, Vliegende Hollanders en Smeris. Toch gonsde in die ruim tien jaar het plan nog steeds in mijn hoofd. Toen ik in 2016 een interview in de Volkskrant las met de kop ‘Het echte verhaal was ook te bizar’ leefde het verhaal weer op. In dat artikel kwamen de journalisten Pierre Heijboer van de Volkskrant, Vincent Dekker van Trouw en Joost Oranje en Rob de Lange van de actualiteitenrubriek Nova aan het woord. Het artikel las als een journalistieke thriller en op dat moment wist ik welke invalshoek ik wilde gebruiken voor het schrijven van Rampvlucht.”

Mensen zijn opzij gezet voor andere belangen

Pierre Heijboer was al in 2014 overleden, maar Vincent Dekker wilde graag zijn onderzoek delen met Michael Leendertse: “In de stationsrestauratie van Alkmaar heeft hij, om te beginnen, drie uur lang alles verteld over welke feiten hij en Pierre ontdekten, over de complottheorieën, de angsten en medische problemen van Bijlmerbewoners en hulpverleners die zij ontmoetten, en over zijn soms eigen onveilige gevoel in die jaren. Via mensen als Dekker, Heijboer maar ook toenmalig Tweede Kamerlid Rob van Gijzel, die op de parlementaire enquête over de ramp aandrong, durfde ik het verhaal wel te vertellen. Van Gijzel zei ook: het verhaal moet gaan over de mensen die niet gezien werden. En over een politiek systeem dat mensen het gevoel gaf dat niemand naar hen luisterde. Hij zei: ik was destijds volksvertegenwoordiger en na deze ramp werden mensen opzij gezet voor andere belangen.”

Kloof tussen burgers en overheid

Michael Leendertse kreeg na de eerste gesprekken het gevoel dat hij een van de meest aangrijpende, maar ook spannende verhalen uit de Nederlandse geschiedenis had gevonden: “Ik heb met nabestaanden en hulpverleners gesproken, hun intense verhalen over jarenlange trauma’s beluisterd en ik kreeg het gevoel dat de waarheid nog steeds niet boven tafel was. Over die kloof tussen burgers en overheid moest de serie gaan. Dat is zoals je Rampvlucht zult ervaren.”

“Het gaat om het falen van een systeem”

bijlmerramp 1

Vooral het systeemfalen is wat Leendertse bezig hield tijdens het schrijven van de serie: “Ik heb met veel betrokkenen gesproken, zowel in de luchtvaartsector als bij de overheid. En dan zie je dat het op alle vlakken over mensen gaat. Ik wil met deze dramaserie ook niet één bad guy aanwijzen, het gaat gewoon om het falen van een systeem. Daarin kan het gebeuren dat mensen in paniek raken en anderen en zichzelf proberen af te dekken. Wie in paniek is, is niet op z’n scherpst. Dan zie je dat de overheid, zoals nog steeds gebeurt, te laat doorheeft dat zij burgers niet als mensen zien zoals zijzelf, maar als statistieken en cijfertjes. Als je met z’n allen in zo’n fuik zit, is het lastig om daar weer uit te komen. Openheid en durven toegeven dat er fouten zijn gemaakt, daar is Den Haag niet zo goed in.”

Rechte lijn tussen toen en nu

Pas in de laatste jaren ontdekte Leendertse tijdens het schrijven van Rampvlucht dat het een serie van nu is: “Ik kan een rechte lijn trekken tussen wat ik in de archieven heb gelezen en hoe de media in 1992 en 1999 tijdens de parlementaire enquête reageerden, naar wat wij nu meemaken in de samenleving. Het systeemfalen is er nog steeds en Den Haag is voor veel mensen nog altijd te ver van hun bed. Ik las laatst in een NOS-artikel dat 73% van de bevolking geen vertrouwen heeft in de overheid. Dan gaat er dus iets faliekant mis.”

Breder dan alleen een dramaserie

De vliegramp in de Bijlmer leeft nog steeds, zowel bij bewoners, nabestaanden als bij hulpverleners. Leendertse: “Daarom was ik ook onder de indruk van het aanbod van KRO-NCRV om deze geschiedenis breder te trekken met een documentaire, podcast en reconstructie. Want daardoor wordt het groter en relevanter dan alleen mijn dramaserie. Het is intrigerend om te zien hoe de vliegramp als een sneeuwbal over andere media verder rolt. Dat is belangrijk, want er is ontzettend veel te leren van deze geschiedenis. Over dertig jaar praten we nog over de ramp en de nasleep.”

Tekst: Carl Lunenborg

Wat is wanneer te zien?

Dramaserie Rampvlucht

Vanaf 29 september dagelijks om 21.30 uur bij KRO-NCRV op NPO 1 of te bingen op NPO Plus. De slotaflevering wordt uitgezonden op dinsdag 4 oktober, exact 30 jaar na de ramp.

Documentaire

Vanaf 29 september is de documentaire, gemaakt door Els van Driel, vooruit de te kijken op NPO Plus, vanaf 4 oktober op NPO Start en op 5 oktober om 22.17 uur te zien bij KRO-NCRV op NPO 2.

Podcast

Vanaf donderdag 29 september beschikbaar via de bekende podcastkanalen en op rampvlucht.kro-ncrv.nl.

Digitale reconstructie

Vanaf donderdag 29 september beschikbaar op rampvlucht.kro-ncrv.nl.