Tik om te zoeken

Harm Edens: podcast Gay en Gelukkig laat dappere LHBTI+’ers zichzelf zijn

Audio en podcasting

Harm Edens: podcast Gay en Gelukkig laat dappere LHBTI+’ers zichzelf zijn

Harm Edens en Merel van den Meerendonk over podcastserie Gay en Gelukkig

“Het label LHBTI+ is een krachtig middel om te zeggen: dit ben ik” 

De podcastserie Gay en Gelukkig van Harm Edens en producer Merel van den Meerendonk is nu een paar maanden onderweg. Twintig weken lang maakt Edens de balans op van de vrijheden rond de LHBTI+ community in Nederland: “Wat mij het hardst raakte, is de dapperheid van mensen om hun hele hebben en houwen aan mij te vertellen.”

Harm Edens Gay en GelukkigDe zeer goed beluisterde serie Gay en Gelukkig bestaat uit openhartige en aangrijpende gesprekken met mensen die niet hetero zijn, maar ook niet in een hokje willen worden geplaatst. Zeventien afleveringen zijn klaar, de laatste drie edities worden een afsluiting waarin Harm Edens (foto) de resultaten van de serie samenvat: “Dat is bedoeld om een soort boodschap aan de rest van de wereld mee te geven. Misschien interessant voor beleidsmakers om hen duidelijk te maken wat er zo’n beetje speelt in de LHBTI+ wereld, wie weet hebben ze er iets aan. De serie is ook bedoeld om te vieren dat we zo veel vrijheden hebben in dit land, met als ondertoon: hou nou maar eens op met dat ‘geaccepteer’ – we zijn er en doe er je voordeel mee.”

Tienduizenden keren gedownload

Merel van den Meerendonk vierkantMerel van den Meerendonk (foto), verbonden aan Beeld en Geluid en producer van de serie, zegt dat Gay en Gelukkig inmiddels tienduizenden keren is gedownload. “Maar wat ik belangrijker vind dan luistercijfers, is dat ik veel hetero’s spreek die de podcasts hebben beluisterd en eerlijk zeggen dat ze nieuwe dingen hebben opgepikt. Laatst hoorde ik van een collega die na de aflevering over Eva Laurijssens van Engelenhoven zei: jullie hebben het verkeerd gelabeld, want Eva is een man. Tot ze zich geschokt realiseerde: oh wacht, dus daar zitten mijn vooroordelen. Ik word heel blij van dat effect.”

“Zelf wist ik als hetero niet veel van de LHBTI+ community, maar wat ik nu uit de verhalen meeneem is dat iedereen een verhaal heeft, een achtergrond, plus de nodige ellende. Het gaat uiteindelijk niet om het letterhokje of een labeltje, maar om het hele verhaal. Als je mensen niet kent, kun je natuurlijk makkelijk zeggen: ik vind homo’s of lesbo’s vies, maar als je de hele geschiedenis aanhoort valt dat meteen weg – als je tenminste een hart hebt.”

LHBTI+ community krijgt meer vorm

Harm: “Wat mij het hardst raakte na de zeventien gesprekken, is de dapperheid van de mensen die met hun hele hebben en houwen naar de studio zijn gekomen, daar gaan zitten en dat aan mij durven te vertellen. Als je vervolgens hoort dat luisteraars álle afleveringen downloaden, krijg je hetzelfde gevoel dat wij hadden tijdens het maken van de serie: de LHBTI+ community krijgt steeds meer vorm. Want er zit nog weinig structuur in: de een wil er niks van weten, de ander hangt er maar een beetje bij. Door deze podcasts krijg je een goed beeld van wat er allemaal speelt aan die kant van het spectrum. Ik hoop dat dat ook doorsijpelt naar de rest van de samenleving en veranderingen misschien wel sneller worden opgepakt.”

Keurig truitje

Edens vindt het bevrijdend om als podcastmakers alle ruimte te hebben. “Podcast is eigenlijk iets wat je in de krochten van je creativiteit moet laten groeien, puur op eigen kracht en zonder bemoeienis van anderen. Als je er een camera op zet om er een tv-programma van te maken, moet je weer een keurig truitje aan. Bij het maken van een podcast kun je je helemaal op de inhoud concentreren en heb ik bij wijze van spreken de Zwitsal nog achter de oren zitten – who cares? Ik zit volgend jaar 40 jaar in de Nederlandse omroepmisère en het is een verademing om af en toe iets te maken dat helemaal van jezelf is, zonder omroepbazen en geldstromen.”

Uit één rib gekneed duo

Het idee voor Gay en Gelukkig ontstond bij Merel en Harm na een eerdere samenwerking rond de YouTube-serie Media in crisistijd in 2020 voor Beeld en Geluid. Harm: “Onze samenwerking begint vaak met iets dat we samen per ongeluk leuk vinden. Je hebt niet zo veel mensen in je leven met hetzelfde referentiekader als jij en met wie je ook graag veel lol trapt. We lijken soms wel een uit één rib gekneed duo.”

Merel: “In het geval van Gay en Gelukkig kwamen we op de vorm van een podcast uit omdat de NPO vaak themaweken heeft over één onderwerp. Dus rond de Gay Pride zijn er talloze tv- en radioprogramma’s over de LHBTI+ gemeenschap. Maar waarom moet dat altijd in een themaweek worden gepropt en hoor je er de rest van het jaar niets meer over? Dan is podcasting dus de ideale manier om daar iets aan te doen.”

Harm: “We hadden er eigenlijk ook niet veel zin in om dit idee voor te leggen aan de publieke omroep, want dan moeten er weer allerlei mensen iets over gaan zeggen. Wij wilden iets fundamentelers doen op een manier die ons goed leek. Dat we er dan zelf in moesten investeren is helemaal niet erg. Het is betaalbaar en als je weet dat er heel goed naar wordt geluisterd, is het dubbel de moeite waard.”

Vooroordeel over de letters

Voor beide podcastmakers is het beeld van de LHBTI+ community op een andere manier veranderd door deze serie. Harm: “Vooral de verhalen van transgenders hebben mijn blik veranderd omdat het zo’n kwetsbaar onderwerp is – ze liggen nog wat achter op de rest, om het zo maar te zeggen.”

Merel: “Ik had een vooroordeel over die letters. Waarom zijn toch die labels nodig? Ik wist ook nauwelijks wat ze betekenen. Maar ik merk nu wel dat het nodig is om te blijven praten over LHBTI+. Eerder vond ik het apart zetten van deze groep mensen onverstandig, maar dat is het juist niet. Het is iets waarmee je als mens je identiteit kunt verstevigen, waardoor je de kracht krijgt om makkelijker naar buiten te treden en te zeggen: dit ben ik.”

Queers-met-franjes

Harm: “Ik blijf na deze serie podcasts van mening dat de regenboogvlag gewoon de overkoepelende regenboogvlag moet zijn en niet vol hokjes van queers-met-franjes voor de lesbolla’s. Het is belangrijker om aan mensen te vragen: hoe wil jij zelf gezien worden, hoe wil je dat ik je aanspreek? Dat is een heel mooie vraag om te stellen aan iemand die het veel moeilijker heeft dan jij.”

Gay en Gelukkig is te vinden op deze site en op alle grote podcastplatforms. In aflevering 18 kijken Harm en Merel naar wat goed gaat in de LHBTI+ wereld en in de laatste twee edities naar wat er niet goed gaat. Dat doen zij samen met eerdere gasten en Sociaal Cultureel Planbureau-onderzoeker Willem Huijnk, naar aanleiding van diens rapport over acceptatie van LHBTI+ in Nederland dat op 17 mei verscheen.

Tekst: Carl Lunenborg