Tik om te zoeken

Angelique Kunst: “Podcast In de ban van Rian verheldert de kwestie Sanderink”

Audio en podcasting

Angelique Kunst: “Podcast In de ban van Rian verheldert de kwestie Sanderink”

Onderzoeksjournaliste Angelique Kunst (foto) bijt zich al jaren vast in de twijfelachtige rol die zelfbenoemd cyberexpert Rian van Rijbroek speelt in het leven van topondernemer Gerard Sanderink. Voor AD-krant Tubantia schreef ze artikelen over hoe Van Rijbroek te werk gaat in het imperium van Sanderink, eigenaar van ict-kolos Centric en bouwbedrijf Strukton. Nu is er ook de succesvolle 5-delige podcastserie In de ban van Rian. Angelique: “Ik ga net zo lang door tot er wordt ingegrepen en laat me zeker niet bang maken.”

Ze maakte vijf podcasts en weet nu al dat het daar niet bij blijft. Sterker: het is onvermijdelijk. In de geruchtmakende ‘soap’ rond Rian van Rijbroek, haar vriend, ondernemer en multimiljonair Gerard Sanderink en zijn ex-partner Brigitte van Egten is een nieuwe route ingeslagen. “Nu de rechtbank Almelo zegt dat de nare e-mailtjes van Sanderink waarschijnlijk door Van Rijbroek zijn geschreven en het OM een vooronderzoek aankondigt, blijft het wat mij betreft niet bij deze eerste podcastserie. Er zijn nog geen concrete plannen, maar ik reken er wel op dat er een aflevering 6, 7, 8 of misschien wel 9 gaan komen”, aldus Kunst.

Persoonsgegevens van miljoenen Nederlanders

in de ban van rian AD tubantiaDe kwestie: de Twentse selfmade ondernemer Gerard Sanderink is oprichter en volledig aandeelhouder van Centric, het ICT-bedrijf dat de software voor talloze overheidssystemen levert. Ook heeft hij bijna alle aandelen in handen van bouwgigant Strukton, dat werkt aan wegen, viaducten en andere infrastructurele projecten. Centric werkt voor 185 gemeenten en beheert daarmee de persoonsgegevens van miljoenen Nederlanders. In 2018 leerde Sanderink de Veghelse Rian van Rijbroek kennen die eerder onder vuur lag door twijfelachtige uitspraken over cybercriminaliteit in het tv-programma Nieuwsuur.

‘Er is hier maar één de baas’

Vanaf dat moment kreeg Van Rijbroek steeds meer invloed op het bestuur van Centric. Zelfs probeerde Sanderink in 2021 zijn nieuwe vriendin erfgenaam te maken van het ICT-bedrijf. Angelique Kunst dook voor AD-krant Tubantia in deze affaire. Naast talloze artikelen schreef zij ook het boek ‘Er is hier maar één de baas’ dat in mei verscheen en veel stof deed opwaaien.

Podcasts maken bleek nog lastig

“We zijn in december al begonnen met het voorbereiden van een podcastserie over deze zaak”, zegt Kunst, “maar toen het Financieel Dagblad een podcast maakte over Gerard Sanderink, hadden wij een nieuwe insteek nodig. Dat werd Rian van Rijbroek. Want je blijft toch zitten met de vraag hoe zij dit toch allemaal doet, en vooral: waarom? Het maken van deze podcast bleek nog verdraaid lastig, want de mensen die ik voor het boek kon interviewen, bleken niet bereid achter de microfoon plaats te nemen omdat zij anoniem wilden blijven. Ik respecteer die keuze. Uiteindelijk zijn we er toch in geslaagd om een goed verhaal neer te zetten, deels door de inzet van stemacteurs die de teksten van mijn bronnen inspraken.”

Professioneel aanpakken

“Ik heb mij bezig gehouden met de inhoud van de podcastserie, maar het echte maken ervan was voor rekening van collega-journaliste Renée van Heteren. Een podcast maken is een vak apart. Je kunt wel een microfoon neerzetten en een gesprek opnemen, en dat is zoals veel podcasts worden gemaakt, maar is het resultaat vaak zoals een amateuristisch YouTube-filmpje dat met een smartphone is opgenomen. De beste keuze is dus om het professioneel aan te pakken. Renée beheerst dat vakgebied heel goed.”

‘Bijna als een hoorspel’

“Ik moet bekennen dat ik aanvankelijk niet zo enthousiast was over het medium podcast. Meestal vond ik ze te traag en nauwelijks boeiend. Maar mijn uitgever DPG Media wilde het toch graag. Renée koos voor een aanpak met muziekjes, goede montages en clips, en regisseerde mij in het inspreken en introduceren van de onderwerpen. Het is bijna alsof je naar een hoorspel luistert. Die spannende vormgeving van deze serie is dus geheel haar verdienste.”

Leuke en mooie reacties op podcasts

Rian van Rijbroek NieuwsuurInmiddels staat de serie In de ban van Rian hoog in de toplijsten van best beluisterde podcasts in Nederland. “Tot dusver kreeg ik alleen maar leuke en mooie reacties”, zegt Angelique. “Behalve natuurlijk uit het kamp van mevrouw Van Rijbroek. Die was niet zo blij en liet haar advocaten al een paar boze brieven schrijven. Ik lig daar niet wakker van, want ben er al jaren aan gewend dat juristen moeilijk doen. Misschien helpt mijn Twentse nuchterheid een beetje, maar in dit verband is het belangrijker dat mijn werkgever DPG Media achter mij staat. Dat is een gigantisch concern en heeft veel diepere zakken dan meneer Sanderink. Hij maakt iedereen bang met zijn oneindige vermogen en ik weet van andere journalistieke collega’s dat zij bepaalde publicaties niet aandurfden omdat hun bazen geen kostbaar gezeik wilden met advocaten. DPG Media kan zich dat wel veroorloven en steunt mij onvoorwaardelijk. Zij zeggen: meid, ga door en laat Sanderink maar komen.”

Financiële slagkracht

“Er wordt vaak geklaagd over het gebrek aan pluriformiteit in de Nederlandse media omdat zij bijna geheel in handen zijn van DPG Media en het andere grote uitgeefconcern Mediahuis. Maar tegenwoordig moet je als media wel een zekere financiële slagkracht hebben om je publicaties in onderzoeksjournalistiek te kunnen permitteren. Je kunt wel klein en onafhankelijk zijn en je hartstikke stoer als een Robin Hood opstellen, maar wanneer iemand als Gerard Sanderink het je moeilijk gaat maken, ben je zo weg – ook al heb je honderd keer gelijk. Daarom vind ik het zo belangrijk om te zeggen dat mijn werkgever mij dekt en ervoor zorgt dat er een heel goede advocaat klaar staat. Dat er een juridische afdeling is die mijn berichten leest en podcasts beluistert voordat ze worden gepubliceerd. Ik kan mij dus zonder angst uiten over deze zaak.”

Leger aan voorlichters

Onderzoeksjournalistiek wordt er niet gemakkelijker op, vindt Angelique Kunst, die inmiddels 36 jaar voor Twentsche Courant Tubantia werkt: “Vroeger was journalistiek veel eenvoudiger. Als je een ambtenaar belde, kreeg je ook een ambtenaar te spreken. Nu zit er een heel leger aan voorlichters en communicatiespecialisten tussen die een verhaal proberen te spinnen. Iedereen die ook maar iets te vertellen heeft in dit land, heeft een communicatietraining doorlopen die er meestal uit bestaat dat je óf niets zegt, óf een positieve boodschap moet uitdragen. Daardoor is het steeds moeilijker om de waarheid te achterhalen. Het maakt de rol van onderzoeksjournalisten ook belangrijker omdat het eerlijke verhaal bijna nooit meer wordt verteld. Gelukkig is hiervoor op redacties ook meer ruimte dan vroeger.”

‘Podcasting is een heel goed middel’

“Ik ontdek nu door deze serie dat podcasting een heel goed middel is om aandacht te vestigen op verhalen met een maatschappelijke waarde. Want laten we eerlijk zijn: niet iedereen leest nog kranten, terwijl je als journalist en uitgever er toch voor wilt zorgen dat de boodschap bij het publiek overkomt. Hoe meer platforms je daarvoor gebruikt, hoe beter. Bij Tubantia merken we nu ook dat de eerder verschenen artikelen over Sanderink veel meer gelezen worden dankzij de podcastserie. Dus ja, platforms als video, social media en podcasting moet je maximaal inzetten om de boodschap bij zoveel mogelijk doelgroepen bekend te maken.”

Enorme winst

“De laatste weken krijg ik verbazingwekkend veel reacties van mensen die zeggen: ik heb de podcasts beluisterd en ik wist helemaal niets van deze affaire. Nu lezen ze ineens ook de krantenartikelen en het boek, en zoeken van alles over Sanderink en Van Rijbroek op via sociale media met de gedachte: verrek, mijn paspoortgegevens zitten ook hun digitale systemen. Het feit dat mensen dit voor de podcastserie niet wisten en nu wel, vind ik al een enorme winst.”

Bestuurders beïnvloeden

Kunst deed al eerder voor haar krant onderzoek naar dubieuze praktijken in de samenleving: “Dat speelde in de zorgsector met malafide bureau’s die zorggeld gebruikten om in dure auto’s te rijden en luxe op vakantie te gaan. Het was buitengewoon spannend, want je hebt soms te maken met mensen die geweld en intimidatie niet schuwen. Er was dus wel aardig wat lef nodig om dat aan te pakken. Maar het bracht mij toen ook wel op het spoor van andere zaken. Waardoor ik dacht: als ik hierin maar diep genoeg doorgraaf, komt er een verhaal naar boven dat zo relevant is dat je bestuurders kunt beïnvloeden om hun beleid te veranderen. Het is mooi om te zien dat, als je er maar vaak genoeg over schrijft, de overheden er ook daadwerkelijk iets aan gaan doen. Dat helpt dus ook in de Sanderink-zaak om vast te stellen dat er moet worden ingegrepen. Ik schrijf er ook net zo lang over tot dat gebeurt. En ik laat me zeker niet bang maken.”

De complete podcastserie In de ban van Rian is te beluisteren via deze AD-pagina

Tekst: Carl Lunenborg